DÖRT KAPI KIRK MAKAM

Tanrıya ulaşmada Dört Kapı vardır. Bunlar sırayla: 1. Şeriat, 2. Tarikat, 3. Marifet, 4. Hakikat. Her kapının onar tane makamı vardır. Dört kapıdaki Makamların toplamı kırk makam eder. Bu kapılardan ve makamlardan geçilerek tanrıya varılır. Makamlar:

I. ŞERİAT KAPISI

II. TARİKAT KAPISI

III. MARİFET KAPISI

IV. HAKİKAT KAPISI.

Bu kapıların açıldığı makam olarak tanımlanan açılımlar vardır. Açılımlar din bilginlerine göre özde aynı ve fakat öncelik sıralamasında farklılık göstermektedir. Burada örnek olarak Aleviliği kuran ve temellerini atan iki dünya güzeli insanın Hace Ahmet Yesevi ve Hacı Bektaşi Veli’nin öğretilerine yer verilmiştir.

Önce HACE AHMET YESEVİ’YE GÖRE 4 KAPI VE 40 MAKAMI TANIYALIM:

I. ŞERİAT KAPISI: HAK HUKUK KAPISI ; (Doğru Yol- Hakka Giden Yol:) İnsan-ı kamil sıralamasında ilk kapıdır. İnsanın iyi bir kul olmak için uyması gereken kurallardır. Hakka giden 10 temel (Anayol) yol vardır: Yol ulularına saygı yoluyla kendini kabul ettirecek düzeydeki eğitim evresidir.

1.      Allahın varlığına ve birliğine iman getirmek

2.      Namaz kılmak

3.      Oruç tutmak

4.      Zekat vermek

5.      Hacca gitmek

6.      Yumuşak konuşmak

7.      İlim öğrenmek

8.      Hz.Resulullah’ın sünnetlerini yerine getirmek

9.      Şeriat bakımından yapılması gerekli olanlar yerine getirmek

10.  Şeriatın yasakladıklarını yapmamak, yasaklardan kaçınmak.

II. TARİKAT KAPISI: UYGULAMA- İCRAAT KAPISI ; (HakYoluna Giden 10 Ara Yol vardır. Ana Yol’a ulaşmak için bu ara yollardan geçilerek varılır.) Bir Pirin, mürşidin Hak’ka ulaşmak için İslam dinini yorumlayarak oluşturduğu kendine özgü kuralları, ilkeleri ve töreleri bulunan inanç yoludur.

1. Tövbe etmek (Yola girmek)
2. Pir’e el uzatmak, bir Mürşide mürit olmak
3. Yanlış bir şey yapmaktan korkmak
4. Tanrının rahmetinden ümitli olmak
5. Belli vakitler Kurandan ayetler okumak
6. Pir’in hizmetinde bulunmak
7. Pir’in izni ile konuşmak,
8. Nasihatleri dinlemek, ona uymak
9. Tecrit olmak
10. Tefrit olmak

III. MARİFET KAPISI: EĞİTİM ÖĞRETİM KAPISI  ;  (Bilgi, Beceri, Başarı Yolları 10 tanedir:) Bir insanın özündeki güzel temellerin eğitim ve öğretimle arttırılıp pekiştirilerek daha da etkin kılınması, daha verimli sonuçlar alınması için ariflerle özdeşleştirilerek gönül yolunda bu yeteneklerin değerlendirilmesidir.

1. Fena olmak
2. Dervişliği kabul etmek
3. Her işe tahammül etmek
4. Helal ve güzel istekte bulunmak
5. Marifet kılmak
6. Şeriatı ve Tarikatı ayakta tutmak
7. Dünyayı terk etmeyi bilmek, dünya malından vaz geçmek
8. Ahireti seçmek, ona hazırlanmak
9. Varlık Makamını bilmek
10. Hakikat Sırlarını bilmek

IV. HAKİKAT KAPISI: (Gerçeğin ta kendisi: İNSAN HAKLARI-BİREY OLMA KAPISI) Tanrısal alemin gücünü görmek, anlamak ve bu bilinçle hareket ederek Allahın varlığının insanlar tarafından algılanmasını sağlayacak somut ve gerçek olguları bütün insanlığın hizmetine sunmaktır.

1. Alçak gönüllü (turab) olmak
2. İyiyi kötüyü tanımak
3. Başkasının bir parça lokmasına el uzatmamak
4. Ancak kendi lokmasını Hak yoluna sebil etmek
5. Kimseyi incitmemek
6. Fakirliği yadsımamak, ondan utanmamak
7. Sülük olmak
8. Sır saklamak, ketum olmak
9. Şeriat, Tarikat, Marifet ve Hakikat kurallarını bilmek ve uygulamak
10. Tanrıya ulaşmak, İnsanı kamil olmak

Şimdi de Aleviliği geliştiren ve kurumlaştıran ve Bektaşilik tarikatını kuran HÜNKAR HACI BEKTAŞİ VELİ’nin öğretilerine göre 4 KAPI VE 40 MAKAMI TANIYALIM:

I. ŞERİAT KAPISI: HAK HUKUK KAPISI ; (Doğru Yol- Hakka Giden Yol:) İnsan-ı kamil sıralamasında ilk kapıdır. İnsanın iyi bir kul olmak için uyması gereken kurallardır. Hakka giden 10 temel (Anayol) yol vardır: Yol ulularına saygı yoluyla kendini kabul ettirecek düzeydeki eğitim evresidir.

1.                  İman getirmek (Allahın varlığına, birliğine, buyruğuna, peygamberlerine, Kurana, 4 kitaba, kıyamete inanmak)

2.                  İlim öğrenmek

3.                  Namaz kılmak, oruç tutmak, zekat vermek, gücü yeterse hacca gitmek, cehaletten kurtulmak, seferberlikten kaçmamak

4.                  Helal kazanmak, tefecilikten uzak durmak

5.                  Nikah kıymak

6.                  Adet ve loğusalıkta cinsi münasebette bulunmamak

7.                  Sünnet ve cemaat ehlinden olmak

8.                  Şefkatli olmak

9.                  Temiz yemek ve temiz giyinmek

10.              İyi şeyleri yapmak ve kötü şeylerden uzak durmak

II. TARİKAT KAPISI: UYGULAMA- İCRAAT KAPISI ; (HakYoluna Giden 10 Ana Yola açılan 10 Ara Yol vardır. Ana Yol’a ulaşmak için bu ara yollardan geçilerek varılır.) Bu da ancak bir Pirin, mürşidin rehberliğinde, ondan ışık alarak Hak’ka ulaşmak mümkündür. 

1.                  Pir’den el alıp tövbe etmek,

2.                  Mürit olmak

3.                  Saç kesmek

4.                  Nefisle mücadele etmek, pişmek

5.                  Hizmet etmek

6.                  Yanlış bir şey yapmaktan korkmak

7.                  Tanrının rahmetinden ümitli olmak

8.                  Hırka, zembil(kandil), makas, seccade, subha (99 taneli tespih), iğne ve asa bulundurmak

9.                  Makam sahibi, cemaat sahibi, nasihat sahibi, muhabbet sahibi olmak

10.              Aşk, şevk, sefa ve fakirlik

III. MARİFET KAPISI: EĞİTİM ÖĞRETİM KAPISI  ;  (Bilgi, Beceri, Başarı Yolları 10 tanedir:) Bir insanın özündeki güzel temellerin eğitim ve öğretimle arttırılıp pekiştirilerek daha da etkin kılınması, daha verimli sonuçlar alınması için ariflerle özdeşleştirilerek gönül yolunda bu yeteneklerin değerlendirilmesidir.

1.                  Edepli olmak

2.                  Korku bilmek

3.                  Perhiz ve katık yapmasını bilmek

4.                  Sabır ve kanaatkar olmak

5.                  Utanmak

6.                  Cömertlik

7.                  İlim bilim bilmek

8.                  Miskinlik

9.                  Marifet

10.              Kendini bilmek

IV. HAKİKAT KAPISI: (Gerçeğin ta kendisi: İNSAN HAKLARI-BİREY OLMA KAPISI) Tanrısal alemin gücünü görmek, anlamak ve bu bilinçle hareket ederek Allahın varlığının insanlar tarafından algılanmasını sağlayacak somut ve gerçek olguları bütün insanlığın hizmetine sunmaktır.

1.                  Toprak olmak (Alçak gönüllü (turab) olmak)

2.                  Yetmiş iki milleti bir görmek, ayıplamamak

3.                  Elinden geleni esirgememek

4.                  Dünyanın yaradılışına inanmak ve bütün nesnelerden emin olmak

5.                  Mülk sahibine yüzünü sürmek ve yüz suyunu (Muhammed Nuru) bulmak

6.                  Sohbet etmek, muhabbet etmek ve hakikat sırlarını dile getirmek

7.                  Süluk olmak

8.                  Sır tutmak, ketum olmak

9.                  Münacaat

10.              Tanrıya ulaşmak, İnsanı kamil olmak

karşılaştırma [1]

Bu iki ulu kişinin öğretilerini karşılaştıracak olursak, benzerliklerin 30/40 oranında olduğunu görürüz. Ancak benzerliklerde önceleme sırası biraz değişiklik göstermektedir. Karşımıza çıkan ilginç tablo şöyledir:

Y = YESEVİ

V = VELİ