SEYYİT GARİP MUSA SULTAN İLE İLGİLİ BİR YENİ BELGE DOLAYISIYLA

Musa KARAKAŞ

Seyyit Garip Musa Sultan

Kültür ve Tanıtma Derneği

Başkanı

ÖZET

            Bu yazıda, Seyyit Garip Musa’ya ait şecerenin yanında; Seyyit Garip Musa Kültür ve ve Tanıtma Derneği’nin çalışmaları, Garip Musa Taliplerinin ve Ocaklarının bulunduğu yerler hakkında bilgi verilmiştir.  

Bugüne kadar Garip Musa Sultan’la ilgili olarak elimizde sadece sözlü gelenekten gelen bazı bilgiler bulunuyordu. Sultan Abdülmecit Han’ın ve Mahmut oğlu Abdülaziz Han’ın verdiği fermanlarda ve Hünkar Hacı Bektaş Dergâhındaki postnişinlerin verdiği icazetnamelerde sadece bu belgelerin verildiği zatların Garip Musa Evlatları olduğunu beyan etmekte, Garip Musa hakkında fazla bir bilgi vermemektedir.

            Bazı araştırmacılar kaynağı olmayan kulaktan dolma duyumları gerçekmiş gibi yazarak Seyyid Garip Musa hakkında gereksiz menkıbeler üretmişlerdir. 30 Kasım 1995 tarihinde Seyyid Garip Musa Kültür ve Tanıtma Derneğini kurduktan sonra Seyit Garip Musa Sultan hakkında bazı bilgi ve belgelere ulaştık ve bunları basın organlarında yayınladık. Ailenin bir başka kolunun bizden habersiz olarak çalışmalar yaptığını  Tarih ve Toplum Dergisi’nin Ocak 1989 tarihinde yayınlanan 60-61. sayılarında Necdet Sakaoğlu imzalı yazılardan anladık ve Dr. Hasan Erdoğan’a ulaştık. Osmanlı padişahı Abdulaziz’in Garip Musa Evlatlarından Seyyid Zülfikar Dede’ye 24 Muharrem 1279 tarihli, Sivas Valisi Zeki Paşa ve Divriği Kadısı Ahmet Efendi’ye yazmış olduğu fermanı temin ettik. Bu fermanı Orta Doğu Üniversitesinde Tarih profesörü Murat Uluğtekin hocaya çevirisini yaptırdık. Çeviride Seyyid Garip Musa Sultan’ın Divriği Alan adlı yörede yattığını, Sadat-ı Kiram’dan (Hz. Hüseyin soyundan) olduğunu yazmaktadır.

Ayrıca Hacı Bektaş Dergâhı’ndan 1217 yılının Şaban ayında Garip Musa Evlatlarından Mustafa Çelebi’ye 23 Muharrem 1252 tarihinde Garip Musa evlatlarından Seyyid Safi Çelebi’ye verilen icazetnamenin orijinali Hüseyin Şengül’dedir. 11 Recep 1274 tarihinde Garip Musa evlâtlarından İsmail Baba’ya 11 Rabiü’l Ahır 1303 tarihinde İsmail Dede mahdumu Ali Dede’ye bu iki icazetnamenin orijinali Gazi Kalkan Dede’de, 12 Zilhicce 1315’te ise Garip Musa evlatlarından İsmail Halife bin Abdulaziz Halife’ye verilen icazetnamenin orijinali ise torunu Kutluay Erdoğan’da bulunmaktadır. Yukarıda belirtmiş olduğumuz icazetnamelerin Türkçe tercümesi Araştırmacı Yazar Nüvit Yüksel tarafından yapılmıştır. Mevcut bulunan ferman ve icazetnameleri Genç Erenler Dergisi 1997 Aralık ayı 27. sayısında, Gazi Üniversitesi Türk Kültürü ve Hacı Bektaş Veli Araştırma Merkezi Dergisi Kış 98\8 sayısı 13-24 sayfalarında, CEM Vakfı Cem Dergisi yayını 1999-2001 14. sayısında Seyyid Garip Musa Sultan ve Garip Musalılar hakkında temin ettiğimiz belge ve bilgileri araştırmacı yazar Kutluay Bey tarafından yayınlandı. Ayrıca TÜKSEV’in yapmış olduğu  23-28 Ekim 2001 tarihindeki uluslararası Türk Dünyası İnanç Önderleri Kongresine Bildiri olarak bilgi ve belgeleri sayfa 459-491’de sunduk.

 Okuyuculara sunduğumuz bu belgelerin dışında şimdi ise bir menakıpnameden öğrendiğimiz bir bilgiyi sizlerle paylaşmak istedik. Bu güne kadar ocaklar hakkındaki bilgileri çeşitli menakıpnamelerden öğrendik. Seyyid Garip Musa’nın soy şeceresini de böyle bir menakıpnameden öğrenmiş bulunuyoruz. Bu menakıpname araştırmacı yazar Baki Yaşa Altınok’ta bulunmaktadır. Bu menakıpname 1605-1667 yıllarında yaşayan, Hacı Bektaş dergahında postnişinlik yapmış Yusuf  Çelebi oğlu Hacı Zülfikar Çelebi’nin el yazması defterinden 1849-1868 yıllarında Hacı Bektaş Dergâhı’nda Postnişin El Hac Ali Turabi Dedebaba tarafından yeniden yazılmış olup mevcut elde bulunan menakıpnamede birçok ocaklar ve uygulanan erkan hakkında bilgi verirken Seyyid Garip Musa Sultan hakkında şöyle açıklama bulunmaktadır:

            “Garip Musa Horasani Horasan diyarı Nişabur’un Niş şehrinde doğan daha sonra Nişabur’dan kalkan İbrahim Sani Oğlu Mustafa Menteş Sivas iline geldi. Haramiler ona orada şehitlik şerbeti içirdiler. Bir oğlancığı kaldı, Haktan mâda kimseciği yok idi. Hünkârın ulu dergahına getirdiler. Nasibini Hünkardan alıp Sivas’ta kaim oldu. Adına Garip Musa derler.” Bu duruma göre Seyyit Garip Musa Sultan’ın soy şeceresini şöyle gösterebiliriz:

SEYYİD GARİP MUSA SULTAN SOY SECERESİ

İMAM

MUSA’YI KAZIM

OĞLU

SEYYİD MÜKERREM MÜCAP

OĞLU

SEYYİD HASAN

OĞLU

SEYYİD MUHAMMED SANİ

OĞLU

SEYYİD MEHDİ

OĞLU

SEYYİD İBRAHİM

OĞLU

SEYYİD MUHAMMED

OĞLU

SEYYİD İSHAK

OĞLU

SEYYİD MUSA

OĞLU

SEYYİD İBRAHİM SANİ

OĞLU

SEYYİD MUHAMMED (HACI BEKTAŞ)                          SEYYİD MUSTAFA MENTEŞ

OĞLU                                                                                   OĞLU

HIZIR LALE CÜVAN SULTAN                                          SEYYİD GARİP MUSA SULTAN

                                                                                                                      OĞLU

                                                                                              SEYYİD MEHMET GÜNEŞ

            Bugüne kadar büyüklerimizden duyduğumuz söylemleri doğrulamaktadır. Seyyid Garip Musa’nın 7. İmam Musa’yı Kazım evlatları soyundan geldiği, Hacı Bektaş Veli’den kısmet aldığı Horasan Alp Ereni olduğu aile içinde ağızdan ağza nakledilmekteydi. Mevcut olan bu menakıpname halk dilindeki bu söylemleri doğrulamaktadır. Ayrıca ocaklar arasında “El Ele El Hakka” sıralamasında halk dilinde söylenen Şah İbrahim, Dede Kargın’a Dede Kargın Garip Musa’ya bağlı (yani el almış) denilmektedir. Gazi Üniversitesi Hacı Bektaş Veli Araştırma Dergisi Güz 2001 sayısında yayımlanan Fethi Erdoğan Dede’nin vermiş olduğu Ali Abbas ocağına ait 1155 tarihli belgede bu deyimi doğruladığı gibi Seyyid Garip Musa’nın ise Hacı Bektaş’ın oğlu Hızır Lala’dan el aldığı yazılıdır. Bu belge ile de Garip Musa ocakları Hacı Bektaş Dergâhından nasip ve el aldığını teyit etmektedir.

                        Garip Musa evlatları ve Garip Musa’ya gönül verenlere Seyyid Garip Musa ve soyundan gelenlere verilen ferman, icazetname ve menkıbeleri Seyyid Garip Musa şeceresini tekrar hatırlatmak amacıyla elimizde bulunan belgeleri yayımlamayı uygun bulduk. 31 Ağustos 2002’de Seyyid Garip Musa türbesinin restorasyonunun tamamlanmasıyla Kültür Merkezinin açılışı yapılmış olup bundan böyle her yıl Haziran’ın 2. haftası Seyyid Garip Musa etkinliklerinin yapılmasına genel kurulda karar alınmıştır. Bu tarihi Seyyid Garip Musa’ya gönül verenlerin hatırlamasını diliyoruz. Seyit Garip Musa Sultan’ın Divriğ Alan Mezdası’ndaki dergâhının onarılması ve törenle  sevenlerine açılmasından sonra artık daha fazla ziyaretçinin geleceğini, biliyoruz. Ona gönül vermiş insanların ziyaretçi defterine yazdıkları, duygu ve dilekleri kendisinin  ruh yüceliğinin bir göstergesidir. Burada ziyaretçi defterinden bütün insanları kucaklayan bazı dilekleri buraya alarak okuyucularımızla paylaşıyoruz:

           “Hüseyin, Ayten, Hasan ve Ayfer ilk defa Garip Musa’yı ziyaret ediyoruz. Tüm dostlara tüm insanlara sağlık, mutluluk ve huzur dileğimiz, samimiyet, dürüstlük, namusluluk tüm insanların pusulası olsun.

Tüm sevgi ve saygılarımızla”

                                                                                  22.5. 1994

Hüseyin Çulha, Ayten Çulha, Esin Ayfer Çulha, Hasan Alper Çulha.

 “Erenimiz  Garip Musa

Senin kutsal kabrini ziyaret etmek için geldik. Ziyaretim ilk fakat türbeni görünce itikadım arttı.

Senden bir dileğim var.

Ablam ve ben üniversiteyi kazanırsak sana bir kurban keseceğim.Yalnız bu kurban benim kazandığım kendi paramla alınmadı. Bu yüzden kurbanı ancak bir meslek sahibi olduktan sonra keseceğim.

Dileğimi kabul etsen de etmesen de  ziyaret etmek güzeldi.

İnsanlar inşallah bir gün savaşsız tabiata saygılı ve güven dolu yaşamayı öğrenirler.”

Nalan Murat

9.6. 1994 Salı

Garip Musa Taliplerinin ve Ocaklarının Bulunduğu Yerler:

Sivas                Merkez            Akpınar, Karaçayır, Pınarlı

Sivas                Kangal             Dışlık

Sivas               Divriği                        Güneş, Dumluca, Pengürt, Karaağaçlı, Eğrisu (Anzahar), Ödek,

                                               Mursal, Güneyevler (Erşin) Körküsü, Meliköy, Yağbasan,

                                               Kuluncak

Sivas                Gürün              Çatkara, Yuva, Kervan mağara, Külaflı

Sivas                Hafik               Emreköyü

Sivas                Şarkışla            Ortaköy

K. Maraş         Elbistan            Keçemağara

                        Yıldızeli            Yuvalıçayır, Karaleylek, Akçakale, Sarıkaya, Ortaklar

Çorum             Alaca               Büyükcamili, Kızılkır, Koçhisar

Çorum             Merkez            Mislerovacık

Yozgat                                    Kışla (Deremahal) Darıcı, Derenum

Yozgat             Akdağmadeni   Bozhöyük köyü

Malatya           Merkez

Malatya           Arguvan           İsaköy

Urfa                                        Kısas Beldesi

Gaziantep         Merkez            Köleli, Çapak, Kazıklı, Bostancık Köyleri

Kars                Karacaören-Hacıhalil

Selim               Akpınar, Karaçayır, Dölbentli, Cavlak, Alisofu, Iğdır, Süpanazat, Aşağı Kotanlı,

Yukarı Kotanlı Ağyar, Sipkor, Karnıağız, Tiknis, Molla Mustafa

Sarıkamış         Asbuğa, Boyalı, Aşağı Salat, Yukarı Salat

Ardahan           Saskara, Piklop, Aşağı Hanak, Yukarı Hanak

Kağızman         Kömürlü Paslı, Yalnızağaç, Aşağı Gündeş, Yukarı Gündeş, Seyitören, Çimliçayır

Erzurum           Şenkaya           Kevenk, Zuvart, Mişek, Armişen, Kahız, Beşpınarlar

Erzurum           Hasankale        Badıcivan, Endek, Müşgi, Homigi                                                                   

Ankara            Mamak,Altındağ,Etimesgut, Sincan, K.ören (Saracalar Köyü), Y.mahalle

                        Çankaya

Kırıkkale          Sulakyurt         Akkuyu, Çayoba, Hamzalı, Faraşlı, Kıyıkavurgalı

Ankara            Kalecik            Avşar, Elmapınar, Hançılı, Karatepe,

Eskişehir          Merkez            Yahnikapan, Karatepe, Topkaya, Koşmat Sarıkavak

Eskişehir          Mahmudiye      Yeşilyurt, Harmandalı, Çağlayan

İstanbul            Merkez            İlçeleri

İzmir                Merkez            İlçeleri

Kırşehir            Merkez            İliç Köyü

Çankırı Şabanözü         Çapar

Derleyen: İbrahim Acun

E-mail: ibrahimacun@yahoo.com

              ibrahimacun@ttnet.net.tr